«زبان هایی که در ایران زمین از قدیم ترین روزگاران تا کنون متداول بوده است ، از نظر ویژگی های زبانی ، وجوه مشترکی دارند ، هر چند که از زبان هادر سرزمین های گوناگونی درایران کنونی ،یا خارج ازمرزهای فعلی آن معمول بوده اند یا هستند. این مجموعه زبان ها را اصطلاحاً گروه زبان های ایرانی می نامند که خود منشعب از زبانی فرضی به نام هندو ایرانی است که اصل زبان های اقوام هندی و ایرانی ، پیش از جدا شدن از یکدیگر و سکونت در هند و ایران ، بوده است . شاخه هند ایرانی نیز خود یکی از شاخه های زبان فرضی دیگری به نام هند و اروپایی است که مادر اغلب زبان های اقوامی است که در سرزمین های واقع در شبه قاره هند تا شمال اروپا به سر می برند یا به سر می برده اند.»(تفضلی ، 1376 : ص 11)

زبانهای هندی و اروپائی شامل: آناتولیایی ، هندی و ایرانی ، یونانی ، ایتالیایی ، ارمنی، ژرمنی ، تخاری ، سلتی ، بالتی و اسلاوی ، آلبانیایی،

شاخه زبانی هندی و ایرانی که مبحث سخن ما شاخه ایرانی و به تبع زبانهای وابسته به شاخه ایرانی است « در هزاره اول پیش از میلاد مسیح و افغانستان ، و در شمال در منطقه میان مجارستان و ترکستان چین رایج بوده است . قدیمی ترین گونه های شاخه ایرانی ، اوستایی و فارسی باستان است

اما زبان و الفبای عیلامی « زبانی مستقل بوده که در عیلام (خوزستان امروزی ) رایج بوده است. آثار به دست آمده از آن  به الفبای میخی ـ که از الفبای میخی سومری اقتباس شده بوده ـ نوشته شده است . آثار عیلامی از سه دوره است:

1.      از میانه هزاره سوم پیش از میلاد مسیح

2.      ازسده شانزدهم تا سده هشتم پیش از میلاد  مسیح ؛ زبانی که در این آثار به کار رفته عیلامی باستان نامیده می شود.

3.      ازدوره هخامنشیان، از سده ششم تا سده چهارم پیش از میلاد مسیح ؛ زبانی که دراین آثار به کار رفته عیلامی نو نامیده می شود

غالب کتیبه ها ی پادشاهان هخامنشی ، از جمله کتیبه داریوش بر کوه بیستون ، به سه زبان فارسی باستان و اکدی و عیلامی ، نوشته شده اند. » ( ابوالقاسمی ، 1376: ص41)

 زبان و نوشتار تمدن ایلامی که به نسبت تمام زبان های که از سخن گفته شده کهن تر است  می تواند برای ایرانیان کاربرد داشته است؟ و یانه این زبان به عنوان زبانی مستقل کاربرد داشته است و تمدن ایلامی به عنوان بخش مستقل از سرزمین ایران دارای زبانی مستقل گفتاری بوده است که در نوع نوشتار ساختاری اقتباس یافته با نوشتار تمدن سومری و یا تمدن مشابه بوده است ؟

 چرا امروزه ما نسبت به این زبان شناخت دقیقی نداریم چرا اساساً در بین باستان شناسان هنوز اتفاق رای در خصوص مبدأ تاریخ ایران وجود ندارد آیا جدای از این است که تمدن و فرهنگ ایلام بخش جدای ناپذیر فرهنگ ایران زمین است . پس چراهنوز آنگونه که شایسته و بایسته این تمدن است ما آن را نمی شناسیم؟ وفاق قولی و اتحاد گفتاری چه زمان در بین باستان شناسان و مورخان پیش خواهد آمد که تاریخ ایران زمین را به زبان و نوشتار تمدن ایلام بسنجد وآن را آغاز گر فرهنگ بزرگ ایران زمین برمی شمارند     

«از نظر تاریخی،زبان های ایرانی را به سه دسته عمده تقسیم می کنند:

زبان های دوره باستان

زبان های دوره میانه

زبان های دوره نو.

از دوره باستان آثار مکتوب دو زبان بر جای مانده است : یکی زبان اوستایی که در سرزمینی از نواحی شرق ایران بدان سخن می گفته اند و قدیم ترین آثار آن احتمالاًمتعلق به زمانی میان قرن هشتم تا دهم قبل از میلاد است و دیگری زبان فارسی باستان که زبان ناحیه فارس بوده و کتیبه های شاهان هخامنشی بدان نوشته شده و قدیم ترین  آن ها از قرن پنجم ق.م و متاخرترین آن ها از قرن سوم ق.م است . از زبان های دیگر این دوران ،یعنی مادی و سکایی، تنها اطلاعات اندکی در دست است . زبان های دوره میانه در فاصله ای میان حدود 300 ق.م تا حدود 700.م است . اگر چه برای سهولت تقسیم بندی آغاز اسلام را پایان دوره میانه و آغاز دوره نو می دانند اما لازم به تذکر است که تا چند قرن پس از ظهور اسلام به بعضی از زبان های این دوره آثاری تالیف می شده است و بعضی از آن ها تا آن زمان زبان های رایجی بوده اند . زبان های این دوره را به دو گروه زبان های ایرانی میانه غربی و ایرانی میانه شرقی تقسیم می کنند . از گروه زبان های ایرانی میانه غربی از دو زبان آثار عمده ای در دست است : زبان پارتی (یا پهلوانیک یا پهلوی اشکانی) و فارسی میانه یا پهلوی .

زبان پارتی زبان رایج دوره اشکانیان ( از حدود 250 ق.م تا حدود 224.م )بوده که تا اوایل دوره ساسانی نیز بدان آثاری تالیف می شده است . این زبان در شمال و شمال شرقی ایران متداول بوده است .

زبان فارسی میانه یا پهلوی زبان جنوب و جنوب غربی ایران بوده و زبان رسمی دوران ساسانی به شمار می رفته است . از آنجا که این زبان اساساً به ایالت فارس تعلق داشته است و نیز به علت این که از نظر ساختمان زبانی در مرحله ای میان فارسی باستان و فارسی نو ( = دری ) قرار دارد ، محققان جدید آن را « فارسی میانه» نامیده اند. در آثار بازمانده از این
زبان آن را پارسیگ (= پارسی ، فارسی ) نامیده اند . اصطلاح پهلوی (یا فهلوی در متون عربی ) را که در اصل به معنی « پارتی » است ، نویسندگان دوران اسلامی برای تمایز این زبان از زبان فارسی نو (= دری) به کار برده اند.

امروز دانشمندان اصطلاح « پهلوی » را غالباً برای آثار فارسی میانه زردشتی به خط پهلوی و« فارسی میانه » رابرای آثار مانوی به این زبان و به خط خاص مانویان به کار می برند.

دوره نو زبان های ایرانی شامل زبان فارسی و لهجه ها و زبان های ایرانی فراوانی است که در ایران و خارج از ایران رایج بوده و از میان رفته اند یا آن هایی که هم اکنون بدان سخن می گویند.»(تفضلی،1376:ص12)

آنچه درخصوص زبان های ایران زمین بیان شد مختصری از زبان ها و گفتاری است که نیاکان ما به آن سخن می گفتند وگفتار نیک را به این معنا در ساختار خود معنای می بخشدند اما آیا امروز ما رهروان راستین  نیاکانمان هستیم ؟ و در نهایت کهن ترین زبان و الفبای ایران باستان کدام است؟